Tandsteen: waarom krijg je het er zelf niet af?

Tandsteen is geen vuil dat los op je tanden ligt. Het ontstaat wanneer achtergebleven plaque verkalkt door mineralen uit het speeksel. Daardoor vormt zich een harde laag die stevig aan het tandoppervlak vastzit. Eenmaal gevormd tandsteen kun je niet meer met gewoon poetsen verwijderen.

Hoe ontstaat tandsteen?

Plaque is een zacht laagje van bacteriën en andere bestanddelen dat zich voortdurend op je tanden en kiezen vormt. Zolang plaque nog zacht is, kun je deze met een goede dagelijkse mondhygiëne verwijderen.

Blijft plaque achter, dan kunnen mineralen uit het speeksel, waaronder calcium en fosfaat, erin neerslaan. De plaque verkalkt en verandert zo in tandsteen. Dit proces kan al binnen enkele dagen beginnen.

Tandsteen ontstaat vaak op plaatsen waar speekselklieren in de mond uitmonden. Bekende plekken zijn de binnenzijde van de onderste voortanden en de buitenzijde van de bovenste kiezen. Ook op plaatsen waar plaque moeilijk goed te verwijderen is, bijvoorbeeld tussen de tanden en langs de tandvleesrand, kan tandsteen ontstaan.

Waarom kun je tandsteen niet wegpoetsen?

Eenmaal verkalkt is tandsteen hard en stevig aan het tandoppervlak gehecht. Met een gewone of elektrische tandenborstel kun je het daarom niet meer verwijderen. Wat je thuis wél kunt verwijderen, is de zachte plaque die zich opnieuw op en rondom het tandsteen vormt.

Tandsteen heeft een oppervlak waarop plaque gemakkelijk kan achterblijven. Daardoor kan het moeilijker worden om een gebied goed schoon te houden. Vooral wanneer tandsteen langs of onder de tandvleesrand aanwezig is, kan dit het beheersen van plaque bemoeilijken.

Het zijn vooral de bacteriën in de plaque en de reactie van je lichaam daarop die tandvleesontsteking veroorzaken. Het tandvlees kan rood of gezwollen worden en gemakkelijker bloeden. Wanneer een ontsteking zich verder ontwikkelt en ook het steunweefsel rondom de tanden en kiezen wordt aangetast, spreken we van parodontitis.

Zelf tandsteen verwijderen: geen goed idee

Er zijn tandsteenkrabbers en verschillende apparaten voor thuisgebruik verkrijgbaar. Zelf tandsteen verwijderen raden we af.

Tandsteen kan zich ook onder de tandvleesrand bevinden, waar je het zelf moeilijk kunt zien en bereiken. Met scherpe instrumenten kun je het tandvlees of tandoppervlak beschadigen. Bovendien is het zonder de juiste instrumenten, kennis en zicht lastig om te beoordelen waar tandsteen aanwezig is en of het volledig is verwijderd.

Tijdens een professionele gebitsreiniging beoordelen we waar tandsteen en andere afzettingen aanwezig zijn en verwijderen we deze met instrumenten die daarvoor bedoeld zijn. Welke instrumenten en technieken we gebruiken, hangt af van de situatie in je mond.

Wat kun je zelf doen?

De vorming van tandsteen kun je niet altijd volledig voorkomen. Je kunt de hoeveelheid wel beperken door plaque zo goed mogelijk te verwijderen voordat deze de kans krijgt om te verkalken.

Poets daarom twee keer per dag zorgvuldig met fluoridetandpasta en reinig ook tussen je tanden en kiezen met een hulpmiddel dat bij jouw gebit past. Dat kan bijvoorbeeld een rager, tandenstoker of floss zijn. We kunnen je adviseren welk hulpmiddel en welke maat voor jou geschikt zijn.

Hoe snel en hoeveel tandsteen iemand vormt, verschilt per persoon. Onder andere de hoeveelheid en samenstelling van het speeksel, de plaatsen waar plaque achterblijft en verschillende persoonlijke factoren kunnen daarbij een rol spelen. Veel tandsteen betekent daarom niet automatisch dat iemand zijn gebit slecht verzorgt.

Hoe vaak professionele reiniging nodig is, bepalen we op basis van jouw mondgezondheid, de aanwezigheid van plaque en tandsteen en het risico op tandvleesproblemen. Dat kan in de loop van de tijd veranderen.